Apud Lusytanos

Baptismus et confirmatio

Praeter ea, quae sol[l]lerter a patribus collecta et provide ordinata sunt, quorum nos aliqua tangunt, haec peculiariter notavi.
1. Sunt quaedam insulae, ad quas designati episcopi numquam per se accedunt nex alios mittunt, unde numquam confirmationis ibi sacramentum ministratur neque ordinationes fiunt. Aut igitur tales in his locis ordinentur episcopi, qui per se ire aut suffraganeum suis expensis mittere velint et promittant, vel alia certe via, quae patribus visa fuerit, saluti animarum et ecclesiae commodo prospiciatur.

De servis

1. Multi sunt apud nos neophiti servi ex Mauris et Aetiopibus aliarumque nationum sectis et provinciis conversi, qui cum Ephesinis dicere iure possunt: Neque si spiritus sanctus est, audivimus; nam nec virtutem fidei nec symbolum nec dominicam orationem sciunt. Hoc autem cum dominorum patrinorumque negligentia, tum maxime ex praelatorum incuria provenit.
2. Eisdem passim a dominis permittitur concubinatus, et aliquando fidelis cum infideli, nonnumquam liberi cum servo. Hoc autem ideo libenter a dominis permittitur, ut hac via ex servorum procreatione (ac si arbores essent) augeant domi vernaculos aut eorum venditione sibi pecunia accrescat. Ex quo permissu et communi consuetudine seu corruptela persuasum habent ipsi apud se servi licere eis eiusmodi fornicarios concubitus, quod est contra fidem.
3. Duriusculum illud etiam videtur et certe declarandum, ut, qui ex christianis servis nascuntur, etiam in tertia et quarta generatione ut captivi vendantur, in facie (veluti pecus) encausto deturpentur. Quo fit, ut matres, ne talem prolem emittant, abortivum saepe procurent aliaque contra bonos ecclesiae mores intentent.
4. Illud item connumerandum his puto, quod isti servi baptismate iam abluti a suis dominis nominibus contumeliae probroque plenis afficiantur, ut canes, Sarraceni etc.; unde multos ex servis poenitet, quod Christiani sint, multoque plures ob id effici pertinaciter negant; dicunt enim: Ut quid Christiani efficiemur, si canes nihilominus, Sarracenique appellandi sumus? Huc etiam attinet dominorum inhumana in servos crudelitas et livida cruciandi licentia; ticionibus enim eos ardentibus, ardenti cera, lardo aliisque ignitis materiis inuruntur aut torrent. Fiat itaque admonitio vel certe (si videbitur) super his prohibitio.
5. Ad haec res est non levis aut sacrae synodi indigna iudicio, quae circa comprehensionem et vectionem, emptionem et vendicionem ipsorum servorum fit; quum enim multa sit apud christianos theologos de coacta servitute (etiamde illa, quam leges permittunt) dubitatio, multos certe nostri negociatores afferunt servos nem iusto bello captos nec alia via ex iis, quae in iure exprimuntur, habitos. Admonendi ergo sunt nostrates, qui a Calecut et insula S. Thomae aliunde servos trahunt venales, quo id pacto absque christianae fidei nota eorumque animarum periculo faciant.
6. De matrimonio servorum. Attexam et illud (ne deinde de servis fiat sermo) declarandum statuendumque esse, quid circa servorum coniugia teneantur domini servare; multi enim domini is hos agunt maliciose potius quam christiane, si quis forte ex servis aut duxit aut ductus est. Nam saepe contingit, ut liber ducat servum velitque pecunia redimere, cui rei non solum non a[c]quiescunt domini, verum etiam plagis ferroque servum afficiunt nec raro etiam in longinqua vendunt. Quae omnia (ut dixi) aut poenitere istos, aut retardare alios, ne sint Christiani, faciunt.